Kryteria doboru węzła cumowniczego
Węzeł do cumowania powinien spełniać kilka warunków jednocześnie. Musi wytrzymywać siły dynamiczne: szarpnięcia wywołane falą, podmuchem wiatru lub ruchem innych jednostek w pobliżu. Musi pozostać sprawny po zamoczeniu, ponieważ niektóre materiały syntetyczne i naturalne zaciskają się pod wpływem wilgoci inaczej niż w stanie suchym. Powinien też dać się rozwiązać bez narzędzi nawet po długim staniu pod obciążeniem.
Na małych jednostkach o długości do 10 metrów liny cumownicze mają zazwyczaj średnicę od 10 do 14 mm. Przy tych wymiarach różnica w sile potrzebnej do rozwiązania poszczególnych węzłów jest odczuwalna, zwłaszcza przy mokrej i zimnej linie.
Knaga cumownicza — podstawowy element osprzętu portowego. Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Węzeł na knadze (cleat hitch)
Mocowanie liny do knagi jest jednym z podstawowych działań przy wchodzeniu do portu. Prawidłowa technika zakładania liny na knagę nie polega na wiązaniu węzła, lecz na splocie czwórkowym — naprzemiennym zakładaniu liny na ramiona knagi w sposób, który tworzy samohamujące się pętle.
Lina trafia najpierw za obie gałęzie knagi, potem wielokrotnie (zazwyczaj trzy do czterech razy) owija jej ramiona na krzyż, a na końcu zakłada się ostatnią pętlę obrócona pod spodem, co blokuje całość przed zsunięciem. Przy prawidłowym wykonaniu zdjęcie liny wymaga jedynie odwrócenia ostatniej pętli i owinięcia w odwrotnym kierunku.
Węzeł flagowy (clove hitch) stosowany przy cumowaniu do słupków i pachoł. Źródło: Wikimedia Commons, CC BY-SA.
Węzeł flagowy (clove hitch)
Węzeł flagowy składa się z dwóch identycznych półwęzłów nałożonych na siebie w tym samym kierunku. Jego zaletą jest szybkość wykonania — może być nałożony na słupek w kilku sekundach. Sprawdza się przy tymczasowym mocowaniu do okrągłych słupków i pachołów portowych.
Ograniczeniem węzła flagowego jest podatność na obluzowanie, gdy lina jest obciążona prostopadle, a nie wzdłuż osi słupka. Przy cumowaniu bocznym lub przy dużym kącie między liną a pachołem węzeł wymaga dodatkowego zabezpieczenia — zazwyczaj przez nałożenie jednego lub dwóch półwęzłów blokujących.
Bowline
Bowline (po polsku: węzeł bawoliny lub falisty) tworzy stałą pętlę, która nie zaciska się pod obciążeniem i zachowuje swój rozmiar niezależnie od siły napięcia liny. Jest to jedno z podstawowych wiązań w żeglarstwie, stosowane tam, gdzie potrzebna jest pętla o niezmiennej wielkości.
Przy cumowaniu bowline jest użyteczny, gdy lina musi tworzyć pętlę o określonej średnicy — np. pasującą na konkretny słupek lub pachoł. W marinach bałtyckich część przystani ma słupki cumownicze wymagające założenia pętli o określonej szerokości, co wyklucza zastosowanie splajsowanego oka o stałym rozmiarze.
Bowline — stała pętla nie zaciskająca się pod obciążeniem. Źródło: Wikimedia Commons, CC BY-SA.
Węzeł szotowy (sheet bend)
Węzeł szotowy służy do łączenia dwóch lin o różnych średnicach. W kontekście cumowniczym jest użyteczny, gdy lin cumownicza jest za krótka i trzeba ją przedłużyć liną uzupełniającą o innym przekroju. Przy linach tej samej średnicy węzeł szotowy można zastąpić węzłem płaskim, jednak przy różnych średnicach węzeł szotowy jest pewniejszy.
Węzeł półsztychu (half hitch) i round turn
Dwa półsztychy (two half hitches) to szybki węzeł zakładany na ramię knagi, boje lub pierścień cumowniczy. Sprawdza się jako tymczasowe zabezpieczenie, szczególnie gdy nie ma czasu na dokładne mocowanie. Wersja z owinięciem (round turn and two half hitches) jest pewniejsza i częściej stosowana jako ostateczne zamocowanie liny do stałego elementu, np. pierścienia w kei.
Półsztych — uproszczone zabezpieczenie przy tymczasowym cumowaniu. Źródło: Wikimedia Commons, CC BY-SA.
Dobór węzła do materiału liny
Poliestrowe liny plecionkowe, które dominują na nowych jachtach, są śliskie w dotyku i mogą powodować, że niektóre węzły pracują inaczej niż na starszych linach konopnych lub polipropylenowych. Dotyczy to zwłaszcza węzła szotowego i półsztychu — przy poliestrze wymagają one szczególnie starannego dokończenia, czyli dociągnięcia każdego pasma do końca przed obciążeniem.
| Węzeł | Zastosowanie | Uwagi |
|---|---|---|
| Knaga (cleat hitch) | Mocowanie do knagi cumowniczej | Podstawowy węzeł portowy |
| Węzeł flagowy | Mocowanie do pachołu, słupka okrągłego | Wymaga zabezpieczenia przy obciążeniu bocznym |
| Bowline | Pętla stała przy słupku lub boi | Nie zaciska się, łatwy do rozwiązania |
| Węzeł szotowy | Łączenie lin o różnych średnicach | Przy różnych przekrojach pewniejszy niż płaski |
| Round turn + 2 half hitches | Mocowanie do pierścienia, ogniwa | Pewne stałe mocowanie, wymaga przestrzeni |
Cumowanie w polskich mariach
W polskich marinach wybrzeża Bałtyku cumowanie odbywa się często do przednich boi z tyłową liną do kei — układ zwany cumowaniem śródziemnomorskim lub med-moor. W tym systemie dziobowe kotwice lub boję dziobową zastępuje tylna para lin cumowniczych z okiem nałożonym na słupki przy pomostach. Do boi dziobowej zakłada się pętlę z bowline'a lub liny z okiem splajsowanym.
Na jeziorach mazurskich, gdzie dominuje cumowanie burtowe, podstawowymi węzłami są cleat hitch do knag pomostowych i bowline do pierścieni lub pali. Przy silnym wietrze polarnym, który na Mazurach potrafi osiągać wartości typowe dla warunków przybrzeżnych, zaleca się podwajanie lin cumowniczych.