Czym jest oko splajsowane
Oko splajsowane (ang. eye splice) to rodzaj zakończenia liny, w którym koniec liny jest wpleciony z powrotem w jej długość, tworząc zamkniętą pętlę. W przeciwieństwie do węzła, splajsowanie nie tworzy miejsca tarcia między splotami, co przekłada się na zachowanie znacznej części oryginalnej wytrzymałości liny.
W praktyce żeglarskiej oko splajsowane umożliwia szybkie zakładanie i zdejmowanie liny ze słupków cumowniczych, pachoł i boi bez rozkładania węzła. Przy wielokrotnym stosowaniu w tym samym miejscu, np. na boi pływającej, splajsowane oko zużywa się bardziej równomiernie niż węzeł zawiązywany za każdym razem od nowa.
Węzeł bowline — alternatywa dla oka splajsowanego przy tymczasowych połączeniach. Źródło: Wikimedia Commons, CC BY-SA.
Zastosowanie na jednostkach przybrzeżnych
Na polskich wodach śródlądowych i przybrzeżnych oko splajsowane najczęściej pojawia się w kilku miejscach:
- Na końcach lin cumowniczych zakładanych na pachoły i knagi portowe
- Przy łączeniu liny kotwicznej z łańcuchem lub bezpośrednio z uchwytem kotwicy
- W takielunku jako stałe ucho do przypinania szekli i bloczków
- Na tylnych cumach trapezoidalnych w marinach z systemem bocznymi cum wyrzutni
W marinach Trójmiasta i Szczecina pachoły i knagi są przeważnie znormalizowane, więc liny ze splajsowanym okiem o odpowiednich wymiarach pasują bez modyfikacji. W starszych przystaniach i prywatnych pomostach osprzęt cumowniczy bywa niejednorodny i wymaga dopasowania rozmiaru oka do konkretnej knagi lub słupka.
Technika dla liny trójsplotowej
Liny trójsplotowe (popularnie zwane hawer) mają budowę umożliwiającą ręczne splatanie bez specjalistycznych narzędzi. Procedura wykonania oka przebiega według ustalonego schematu:
Przygotowanie końca liny
Koniec liny zabezpiecza się przed strzępieniem taśmą samoprzylepną lub opaleniem (dotyczy lin syntetycznych). Długość rozplecionego odcinka powinna wynosić co najmniej pięciokrotność obwodu liny, co zapewnia miejsce na minimalnie trzy przeploty w przypadku włókien naturalnych i pięć dla materiałów syntetycznych.
Formowanie pętli
Linę układa się tak, aby koniec skierowany był w stronę roboczą. Rozplecione pasma układa się oddzielnie i prowadzi je pod sploty liny stanowiącej część stałą. Kluczowe jest zachowanie kierunku skrętu: pasma prowadzi się zawsze pod splot skierowany w przeciwnym kierunku niż skręt pasma.
Przeploty
Każde pasmo przeprowadza się naprzemiennie pod i nad splotami. Przy trójsplotowej linie każdy przeplot angażuje wszystkie trzy pasma, a kolejny przeplot przesuwa je o jeden splot. Minimalna liczba przeplatów wynosi:
| Materiał liny | Minimalna liczba przeplatów | Zalecana liczba przeplatów |
|---|---|---|
| Manila, sizal, konopie | 3 | 4 |
| Polipropylen | 4 | 5 |
| Poliester (Dacron) | 4 | 5 |
| Nylon | 5 | 6 |
Różnica wynika ze śliskości materiałów syntetycznych: przy mniejszej liczbie przeplatów splajss może się poluzować pod obciążeniem dynamicznym, które jest typowe przy cumowaniu w warunkach falowania.
Oko splajsowane na linach plecionkowych
Liny plecionkowe dwuwarstwowe (zewnętrzna oplot + rdzeń) wymagają innej techniki. Rdzeń i oplot muszą być traktowane oddzielnie. Procedura opiera się na zasadzie wsuwania rdzenia w sam siebie na odpowiedniej długości — zwykle co najmniej 60-krotność średnicy liny dla lin poliestrowych.
Dla liny poliestrowej o średnicy 12 mm długość wsunięcia rdzenia powinna wynosić co najmniej 72 cm. W praktyce portowej stosuje się zazwyczaj zapas bezpieczeństwa zwiększający tę wartość do 80–90 cm.
Technika liny plecionkowej wymaga zastosowania wydrążonego szydła (tubularnego fida), które pozwala przeciągnąć rdzeń przez oplot. Wykonanie tego splajsu bez odpowiedniego narzędzia jest trudne i nie jest zalecane.
Naparstnica (naparstek stalowy)
Przy trwałym łączeniu liny cumowniczej z łańcuchem lub metalowym uchem stosuje się naparstnicę — stalowy wkład w kształcie łzy lub trójkąta, wkładany do oka splajsowanego przed lub po wykonaniu splajsu. Naparstnica chroni linę przed przecieraniem o krawędzie metalowych elementów.
Dobór naparstnicy do średnicy liny jest istotny: za mała naparstnica zwiększa kąt załamania liny, co obniża wytrzymałość splajsu; za duża nie trzyma się w oku i wypada podczas cumowania.
Ocena jakości splajsu
Gotowe oko powinno spełniać kilka kryteriów wizualnych i mechanicznych:
- Sploty leżą równomiernie, bez wypiętrzeń i skrętów
- Krawędzie wystających pasm nie sterczą na boki
- Pętla zachowuje kształt po obciążeniu próbnym (ręczne przeciągnięcie przez pachoł)
- Długość robocza odpowiada wymaganemu rozmiarowi oka dla docelowego osprzętu
Obciążenie próbne nie zastępuje testów wytrzymałościowych, ale pozwala wykryć oczywiste błędy wykonawcze przed użyciem na wodzie.